TBDY 2026 Betonarme Perde Zorunluluğu: BYS ≤ 6 Katlı Binalarda Mühendisler İçin Tasarım Kontrol Listesi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) kapsamında 1 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe giren tebliğ, betonarme binalarda perde zorunluluğunu kalıcı bir tasarım kuralı haline getirdi. Yeni düzenleme; özellikle Bina Yükseklik Sınıfı (BYS) ≤ 6 olan ve toplam kat sayısı N > 1 olan yerinde dökme veya önüretimli betonarme binalarda, planda her iki doğrultuda da betonarme perde kullanımını zorunlu kılıyor. Bu yazı, mühendislik bürosunda hesap aşamasına geldiğinizde elinizin altında bulunması gereken bir tasarım kontrol listesi olarak hazırlandı.

Tebliğ, son yılların perde-az / kolon-ağırlıklı tasarım eğiliminin ürettiği zayıflıkları gidermek üzere kurgulanmış durumda. TBDY 2018’in temel teorik altyapısı korunurken, perde alan oranı, kolon-perde toplamı, perde kalınlığı ve uç bölge donatısı gibi pratik parametrelere yeni alt sınırlar getirildi.

Hangi Binalar Kapsamda? BYS ve N Tanımı

Bina Yükseklik Sınıfı (BYS); bina toplam yüksekliğinin (HN) deprem yer hareketi düzeyine göre tanımlanmış sınır değerlerle karşılaştırılması üzerinden belirlenir. Tebliğin getirdiği perde zorunluluğunun temel sınırı şudur:

• BYS ≤ 6 (yaklaşık 21 metre — 6-7 kata kadar)
• N > 1 (toplam kat sayısı birden fazla)
• Yapı tipi: Yerinde dökme veya önüretimli betonarme

Bu sınırlara giren projelerde planda her iki ana doğrultuda da betonarme perde bulundurulması artık seçim değil zorunluluk. BYS > 6 olan yüksek binalar ve perde-çerçeveli sistemler, TBDY’nin önceki bölümlerinde zaten ayrıntılı kuralla bağlı olduğundan tebliğin asıl etkisi orta-yükseklikteki konut, ofis ve okul tipi binalar üzerinde yoğunlaşıyor.

Perde Enkesit Alanı Oranı: ΣAwi / Apj Kontrolü

Tebliğ, herhangi bir j’inci katta o katta bulunan perdelerin toplam enkesit alanı (ΣAwi) ile kat planı alanı (Apj) arasındaki oran üzerinden bir kontrol getiriyor:

(ΣAwi)_j / Ap_j ≥ minimum şart

Bina Kullanım Sınıfı (BKS) açısından özel durumda olan yapılarda — hastane, okul, itfaiye, deprem sonrası kullanılması zorunlu binalar — bu oran 0,75 ile çarpılarak daha sıkı bir alt sınır uygulanır. Pratik anlamda 3 m’lik bir kat planında en az 2,25 cm derinliğinde sürekli perde hattı projelendirmek gerekir; ancak bu rakam temsili bir örnektir, gerçek uygulama kat alanı, BYS ve sismik yer ivmesi katsayısı (SDS) ile birlikte hesaplanır.

Kolon ve Perde Toplam Enkesit Alanı Şartı

Yalnız perde değil, perde + kolonun birlikte kat planına oranı da kontrol altında tutuluyor. Tebliğdeki temel formül:

(ΣAci)_j / Ap_j + (ΣAwi)_j / Ap_j ≥ maks[ 0,009 ; min(0,003 × N ; 0,03) ] × S_DS

Bu ifade üç farklı sınır arasında karar verir:

• Mutlak alt sınır: 0,009 × S_DS
• Kat sayısına bağlı sınır: 0,003 × N × S_DS
• Üst sınır: 0,03 × S_DS

Mühendis hesabını yaparken; öncelikle kat sayısı (N) ile bina özelinde 0,003 × N hesaplanır, bu değer 0,03 üst sınırı ile karşılaştırılır ve aralarından daha küçük olanı seçilir. Bu seçim 0,009 ile karşılaştırılır ve büyük olanı baz alınır. Son olarak yer hareketi katsayısı S_DS ile çarpılarak gereken minimum oran bulunur. Mevcut tasarımdaki kolon + perde toplam alanının kat planına oranı bu değerin altına düşemez.

Perde Kalınlığı ve Donatı Detayları

Tebliğ, perde geometri ve donatı detaylarında da somut alt sınırlar koyuyor:

• Minimum perde kalınlığı: 25 cm.
• Uç bölge sargı donatısı: En az iki adet kapalı etriye ve her doğrultuda en fazla bir çiroz.
• Süreklilik: Perdelerin temele kadar süreklilik göstermesi, kat geçişlerinde alan azaltmamak.
• Plan yerleşimi: Perdelerin her iki ortogonal doğrultuda ve mümkün olduğunca simetrik dağılması — burulma düzensizliğini azaltmak için.

Geçmişte 20 cm’lik perdelerin yer aldığı projelerde, mimari/proje koordinasyonu açısından kolon-kiriş düzeni ve cephe açıklıkları yeniden değerlendirilmek zorunda. Özellikle dolgu duvar üzerine binen perdelerde kalıp ve donatı düzeninin titiz planlanması, beton dökümünde kalınlık tutturma toleransının < ±5 mm tutulması saha disiplini açısından kritik.

Mühendis İçin Hızlı Tasarım Kontrol Listesi

Bir konut/ofis projesinde tebliğe uyumluluk için adım adım kontrol:

1. BYS ve N değerlerini belirle. BYS ≤ 6 ve N > 1 ise tebliğ kapsamındasın.
2. Plan üzerinde her iki doğrultuda perde tanımlandığını doğrula.
3. Her j katı için ΣAwi / Apj oranını hesapla; BKS’a göre alt sınırla karşılaştır (BKS=1 ise 0,75 katsayılı sıkı şart).
4. Aynı katlar için kolon + perde toplam alan / kat alanı oranını hesapla; tebliğin maks-min formülüne göre kontrol et.
5. Perde kalınlıklarının her noktada ≥ 25 cm olduğunu doğrula.
6. Uç bölgelerde sargı donatısı (çift kapalı etriye + çiroz) ve düşey donatı düzenini detaylandır.
7. Plan içinde perdelerin simetri ve burulma kontrolüne uygun yerleştirildiğini A1 burulma düzensizlik katsayısı ile doğrula.
8. Temel-perde geçişinde kesintisiz süreklilik ve filiz boylarını kontrol et.

Geçiş Hükümleri ve Mevcut Projelerin Durumu

1 Mart 2026 öncesinde ruhsat almış projeler eski TBDY 2018 hükümleri altında devam edebiliyor. Ancak ruhsat tadilatı, kat artırımı veya tip projelerin yeniden onaya sunulması durumunda yeni tebliğ hükümleri uygulanıyor. Mühendislik bürolarının; arşivdeki devam projelerini gözden geçirip, tadilat ihtimali olanları yeni tebliğ üzerinden yeniden değerlendirmesi pratikte zaman kazandıracak bir adım.

Kentsel dönüşüm projelerinde, eski yapıların yıkım sonrası yeniden yapımı kapsamında alınan ruhsatların tarihi belirleyici. 1 Mart sonrasında ruhsat alacak tüm dönüşüm projeleri otomatik olarak yeni tebliğ kapsamına giriyor.

Sonuç

TBDY 2026 tebliği, perde zorunluluğunu Türkiye’nin orta-yükseklikteki betonarme bina stoğunun temel davranış kuralı haline getiriyor. BYS ≤ 6 sınıfındaki yapılar artık iki doğrultuda perde olmaksızın projelendirilemez; perde alanı, kolon-perde toplamı, kalınlık ve donatı parametreleri kalıcı alt sınırlara bağlandı. Mühendis için bu, hesap kütüphanesinin güncellenmesi ve mimari koordinasyonda perde ekseninin daha erken müdahalesi anlamına geliyor. Müteahhit için de kalıp-donatı maliyetlerinin yeniden çıkarılması zorunlu. Yeni tebliğin saha sonuçlarını önümüzdeki yıl mimar-mühendis arası entegrasyonun başarısı belirleyecek.

İlgili teknik içerikler: Mühendislik Hesaplamaları kategorisinde detaylı yapısal analiz yazılarına ulaşabilir, Yapı Güvenliği arşivinden depreme dayanıklılık değerlendirme rehberlerine göz atabilirsiniz.